لذت زیبایی و خلق معنای شعر امروز در "منظر ممنوع" مشهود است

کتاب شعر"منظر ممنوع" تازه ترین اثر محمد رضا کلهر  زمستان 98 با همت حوزه استان کردستان در انتشارات پرهیب در 100 صفحه و تیراژ 500 نسخه چاپ وروانه بازار گردید.

بهرام فلاح کارشناس ارشد ادبیات انگلیسی، نویسنده و منتقد آثار ادبی در یادداشتی به بررسی ویژگی های این کتاب پرداخته است که با هم می خوانیم.

 

در دفتر شعر "منظر ممنوع"سه ویژگی که در آثار ادبیِ (خلاقانه) قابل تشخیص است، مشهود و قابل بررسی است. ویژگی اول؛ در اثر ادبی و تخیلی؛ یکپارچگی در اجزا یا نوعی طرح یا هدفمندی در عناصر موجود است به عبارتی «اجزای اثر ادبی کمابیش به صورت یکپارچه در کنار هم قرار می‌گیرند» یعنی هر سروده در عین منفک بودن از نظر تماتیک و فرمیک ؛ کلیتی هماهنگ در کل دفتر شعر را دنبال می کند. در مجموعه داستان و خاطراتی از شاه‌زنان مادربزرگ شاعر به زبان شعر آورده می‌شود و هر سروده درک تازه‌ای از راوی و کاراکتر مادربزرگ به دست می‌دهد.

ویژگی دوم؛ در اثر ادبی تخیلی، مضاف بر «شرط اخلاقی» صرف نظر از «موضوع ظاهری (خواه رخداد روایی، خواه استعاره شعری) وجود مضمون‌هایی عمیق با رنگ و بویی انسانی برآمده از مضامین اجتماعی موجود است که در واقع نه تنها موجب تأمل در موضوعِ زمینه‌ساز، بلکه تأمل در همان مضمون‌های عمیق را به شدت و حدت موجب می‌شوند. دفتر سروده‌های  "منظر ممنوع" سرشار از این مولفه است و اساسا شعرها از منظر "اجتماعی بودن " اهمیت مضاعفی دارند و از این رویکرد یعنی جامعه‌شناختی زمینه‌ی بسیار تاملات و تاویل‌هاست به عبارتی یعنی سروده‌ها مضامین اجتماعی‌شان فرم‌ و طرزبیان یا همان سبک‌شان را پیرو خود کرده و هنرمندانه فرم تابع تم و درونمایه خاصه خود می‌شوند.

مولفه یا ویژگی سوم؛  «امکان نوعی تفسیر» برای مخاطب یا منتقد است که با توجه و دقت در «جذابیت‌های ادبی خصوصاً با ورود به جزئیات و نمایش دقیق نحوه تحکیم و پرورش مضامین، ممکن می‌شود.»

 این ویژگی ها در این دفتر شعر مشهود و قابل بررسی است و می توان نمونه‌های شاخص و شایسته‌ای آورد.

 از دیگر سو خود شاعر، معتقد است که «مخاطب شعر در دهه‌های گذشته نه تنها به دنبال عنصر زیبایی بوده بلکه مفاهیم شعر هم برایش بسیار مهم بوده است.» به همین دلیل وی در این سروده‌ها با زبانی ساده اما عمیق بر ٱن است که لذت زیبایی و خلق معنا در شعر امروز را در درک متقابل مخاطب و مؤلف، در تاویل منطقی شعر از سوی مخاطب مشتاق بنا نهد.

مجموعه شعر کلهر از جنبه‌های فرم غنی است، و زبان شعرش نیز در ساحت تخیل، چند لایه و مختص خویش است. چرا که او بر این باور است که: «شعر در زبان متجلی می‌شود. معنا در زبان و ذهن مخاطب توأمان در حال تشریک مساعی‌اند و آن جوهره شهود در زبان نمود دارد و تاویل و تفسیرها از رهگذر زبان میسر می‌شود هرچند آن جوهره اساسی در تحلیل و نقد ادبی «ادبیت» ِ ادبیات است و ادبیات صرفاً ابزار ادبی و زبانی است و درواقع بحث ادبی صرفاً معطوف به بحث دربارهی زبان ادبی است.» «در زبان ادبی هدف اضافه کردن دلالت‌های ضمنی و سایه‌های معانی و نیز مهم‌تر از همه لایه‌دادن به زبان است و هر قدر که بار ضمنی و دلالت‌ها در زبان بیشتر باشد خصلت زبان آن اثر ادبی‌تر و شاعرانه‌تر می‌شود؛ بنابراین زبان شعر وسیله‌ای برای رسیدن به آن جوهره‌ی کیمیاست که ما به آن پیام می گوییم. همه این گزاره‌ها در سروده‌های این مجموعه‌ی کلهر مصداق دارد.

ضمنا هنر شاعری وی، هنرِ صدق است و در زندگی و امر واقع گواه و نشان دارد.

امیدوارم پس از این نیز دفترهای دیگری از ایشان بخوانیم گو که وی از ‌انتشار هایکوهایش در دفتر "هزار هایکوی هیچ"پیشتر خبر داده است.

فروردین ۹۹ خورشیدی

 (** تمام نقل و قولهای این یادداشت از مصاحبه کلهر با روزنامه شرق است)

محمد رضا کلهر